Նյարդաբանություն

Թարմացում՝ 14 մայիսի, 2020թ․

Հաստատվել է Հայաստանի նյարդաբանների ասոցիացիայի կողմից:

 

Ներածություն

Հաճախություն

  1. Թեև COVID-19-ի ներգրավվածությունը կենտրոնական նյարդային համակարգում (ԿՆՀ) դեռ ենթակա է ուսումնասիրման, մարդուն ախտահարող այլ կորոնավիրուսներից ստացված գիտական և կլինիկական փորձը հուշում է SARS-CoV-2-ի նեյրոինվազիվ ներուժի մասին։ Նախորդ կորոնավիրուսային վարակներից և COVID-19-ի նոր դեպքերից ստացված փորձը թույլ է տալիս ենթադրել, որ SARS-CoV-2-ի կլինիկորեն նկատելի անմիջական ներգործությունը ԿՆՀ-ի վրա քիչ հավանական է։
  2. Նյարդաբանական դրսևորումներ կարող են հանդիպել COVID-19-ով հոսպիտալացված հիվանդների 36.4%-69% շրջանում (Mao, JAMA Neurology, 2020Helms, NEJM, 2020)։ Դրսևորումների թվում են.
  1. Դելիրիում, շփոթվածություն կամ կատարողական դիսֆունկցիա (Helms, NEJM, 2020)
  2. Համային կամ հոտառական զգացողության խանգարումներ (5-98%, տե՛ս Անօսմիա բաժինը)
  3. Գլխացավ (6.5-71%, տե՛ս Գլխացավ բաժինը)
  4. Կեղև-ողնուղեղային ուղու ախտանիշներ (67%) (Helms, NEJM, 2020)
  5. Գլխապտույտ (16.8%) (Mao, JAMA Neurology, 2020)
  6. Ուղեղի կաթված (2.5-5%) (տե՛ս Ուղեղի կաթված բաժինը)
  7. Գիյեն-Բարեի համախտանիշ, Միլլեր-Ֆիշերի համախտանիշ (դեպքերի հաղորդումներ) (տես Նյարդամկանային խանգարումներ բաժինը)
  8. Էնցեֆալիտ, սուր մեռուկացնող էնցեֆալոպաթիա, միելիտ, ԿՆՀ-ի ապամիելինացնող ախտահարումներ (դեպքերի հաղորդումներ) (տե՛ս Էնցեֆալիտ բաժինը)
  1. COVID-19-ը բարդացնում է նյարդաբանական հիվանդների խնամքը.
  1. Նյարդաբանական խանգարումներով հիվանդները կարող են ավելի խոցելի գտնվել վարակների և շնչառական բարդությունների նկատմամբ (իմունաճնշման, ասպիրացիայի, շնչառական թուլության, հազային ռեֆլեքսի թուլացման հետևանքով) և հաճախ ունենում են հաղորդակցման դժվարություններ։
  2. COVID-19-ով հիվանդները հաճախ ունենում են հաղորդակցման դժվարություններ բուժաշխատողների հետ՝ պայմանավորված բերանքսիվայր դիրքով, ինչպես նաև թթվածնի մատակարարման սարքերի և անհատական պաշտպանության արտահագուստի (ԱՊԱ) օգտագործմամբ։

 

Ախտաֆիզիոլոգիա

  1. SARS-CoV-2-ով հարուցված հիվանդությունը կարող է հրահրել իրավիճակներ, որոնք մեծացնում են նյարդաբանական հիվանդությունների ռիսկը։ COVID-19-ի նյարդաբանական դրսևորումների ախտաֆիզիոլոգիան ներկայումս անհայտ է, սակայն հնարավոր մեխանիզմները ներառում են (Wu, Brain Behav Immun, 2020).
  1. Դեպի նյարդային համակարգ վիրուսի ուղղակի ներթափանցումը
  2. Աուտոիմուն վնասումը
  3. Հիպօքսիայով միջնորդված վնասումը
  4. Համակարգային բորբոքանպաստ (պրոբորբոքային) վիճակի հետևանքները
  5. Արյուն-ուղեղային պատնեշի տեսականորեն հնարավոր քայքայումը SARS-CoV-2-ի՝ ԱՓՖ-2-ին կապվելու հետևանքով:

 

Ընթացիկ նյարդաբանական հետազոտություններ

  1. Բաժանմունքում բուժվող այն հիվանդների մոտ, որոնք չունեն հաստատված նյարդաբանական խանգարումներ, ընթացիկ նյարդաբանական քննություն խորհուրդ է տրվում իրականացնել ամեն հերթափոխը մեկ։ Այն ներառում է.
  1. Տարածական կողմնորոշման, բբերի լուսային ռեակցիայի, դեմքի համաչափության ստուգում, 5 վայրկյանով վերջույթների պահում հակագրավիտացիոն դիրքում, վերջույթներում թեթև հպման զգացողության ստուգում:
  1. Ինտենսիվ թերապիայի բաժանմունքում (ԻԹԲ) շնչառական անբավարարության կապակցությամբ ինտուբացված և սեդացված այն հիվանդների մոտ, որոնք չեն կարող անցնել սպոնտան արթնացման փորձ՝ հաշվի առնելով սեդացիայի ընդհատման հետևանքով առաջացող շնչառական խանգարումների ռիսկը, խորհուրդ է տրվում անցկացնել բբերի լուսային ռեֆլեքսի ստուգում ամեն հերթափոխը մեկ։
  2. Հնարավորության դեպքում անցկացնել շփոթվածության գնահատման թեստ (ՇԳԹ) կամ ԻԹԲ-ՇԳԹ օրը մեկ անգամ՝ բուժքույրի կողմից:

 

ԱՊԱ-ի վերաբերյալ նկատառումներ

  1. Ստանդարտ ուղեցույցների համար տե՛ս ԱՊԱ բաժինը։
  2. Ցնցումային նոպան և գրգռվածությամբ ուղեկցվող դելիրիումը պետք է համարվեն աէրոզոլածին վիճակներ։
  3. Հիվանդները, որոնք էնցեֆալոպաթիայի կամ նյարդաբանական դեֆիցիտի պատճառով ի վիճակի չեն անցնելու սկրինինգային հետազոտություններ, պետք է դիտարկվեն որպես ենթադրյալ COVID-19-հիվանդներ։

COVID-19-ի անմիջական նյարդաբանական հետևանքներ

Անօսմիա (անհոտազգացություն)

  1. Հաճախություն.
  1. COVID-19-ով հիվանդների շրջանում համազգացության և հոտազգացության փոփոխությունների հաճախությունները տատանվում են լայն տիրույթում (5-98%):
  1. Թվով 10 հետազոտությունների (1,627 հիվանդ) մետավերլուծությունը հաղորդել է COVID-19-ով հիվանդների շրջանում հոտառական և համային խանգարումների, համապատասխանաբար, 53% և 44% հաճախություն (Tong, Otolaryngol Head Neck Surg, 2020):
  1. Անօսմիան կարող է նախորդել COVID-19-ի ախտորոշմանը (Kaye, Otolaryngol Head Neck Surg, 2020), և առավել հաճախ անօսմիան/ագևզիան (անհամազգացությունը) նախորդում է հոսպիտալացմանը (Giacomelli, Clinical Infectious Disease, 2020):
  1. Ախտաֆիզիոլոգիա (անհայտ է).
  1. Փաստարկներ հօգուտ անմիջական նյարդային/նեյրոինվազիվ ազդեցության.
  1. Ծայրամասային նյարդերի միջոցով հետադարձ նեյրոնային տրանսպորտը դեպի ԿՆՀ արձանագրվել է այլ վիրուսային հիվանդությունների դեպքում (Perlman, Coronaviruses, 1994
  2. Հաղորդված դեպքերից մեկում մեկուսի անօսմիայով COVID-19-դրական հիվանդի հոտառական կոճղեզում և աջ ուղիղ գալարում ՄՌՇ-ն հայտնաբերել է FLAIR-գերինտենսիվություն (Politi, JAMA Neurology, 2020
  1. Փաստարկներ ընդդեմ անմիջական նյարդային/նեյրոինվազիվ ազդեցութան.
  1. ԱՓՖ-2-ը առկա է քթային էպիթելում, բայց ոչ հոտազգաց նեյրոններում, ինչից հետևում է, որ վիրուսի մուտքի դուռ կարող է հանդիսանալ էպիթելը (Gengler, Laryng Invest Otolaryngol, 2020
  2. Հոտառական կոճղեզի ծավալն անօսմիայով COVID-19-դրական հիվանդի մոտ եղել է նորմայի սահմաններում, ինչը թույլ է տալիս ենթադրել, որ նեյրոնային կորուստը քիչ հավանական է (Galougahi, Acad Radiol, 2020
  3. Հաղորդված դեպքերից մեկում անօսմիայով հիվանդի մոտ հայտնաբերվել է ակնակապիճ-ճակատային թերնյութափախանակություն, ինչից ենթադրվում է, որ որոշ հիվանդների մոտ անօսմիան կարող է պայմանավորված լինել նյարդային գործառույթի խաթարմամբ (Karimi-Galougahi, Acad Radiol, 2020). սա ոչ սպեցիֆիկ նշան է։
  1. Կլինիկական ընթացք.
  1. COVID-19-ի հետ զուգակցված հոտազգացության խանգարումներով հիվանդների 66-80%-ը հայտնել է ինքնաբուխ լավացման կամ հոտազգացության վերականգնման մասին՝ կլինիկական ապաքինումից օրեր կամ շաբաթներ անց (Yan, Int Forum Allergy Rhinol, 2020Lechien, Eur Arch Otorhinolaryngol, 2020Hopkins, J Otolaryngol Head Neck Surg, 2020Vaira, Head Neck, 2020
  2. Թվով 3,191 հիվանդների հետազոտության ընթացքում հոտազգացության և համազգացության վերականգնման ժամանակահատվածի մեդիանան կազմել է 7 օր. հիվանդների մեծամասնության մոտ հոտառությունը վերականգնվել է 3 շաբաթվա ընթացքում (Lee, J Korean Med Sci, 2020
  1. Վարում. հիպօսմիայի/անօսմիայի դեմ կորտիկոստերոիդային բուժում ցուցված չէ, քանի որ այն հաճախ անցնում է առանց որևէ միջամտության։

Էնցեֆալիտ և միելիտ

  1. Սահմանումներ.
  1. Էնցեֆալիտ (ուղեղաբորբ). գլխուղեղի պարենքիմայի երկրորդային բորբոքում վարակի կամ աուտոիմուն վիճակի հետևանքով:
  2. Մենինգիտ (ուղեղապատյանաբորբ). ուղեղային թաղանթների երկրորդային բորբոքում վարակի կամ աուտոիմուն վիճակի հետևանքով:
  3. Միելիտ (ողնուղեղաբորբ). ողնուղեղի պարենքիմայի երկրորդային բորբոքում վարակի կամ աուտոիմուն վիճակի հետևանքով:
  4. Սուր մեռուկացնող էնցեֆալոպաթիա (ՍՄԷ). գլխուղեղի վնասման հազվագյուտ տեսակ, որը սովորաբար հետևում է սուր տենդային հիվանդությանը (պոտենցիալ հետվարակային աուտոիմուն վիճակ) և բնորոշվում է գլխուղեղի համաչափ բազմօջախ ախտահարումներով՝ առանց ուղեղային պարենքիմայում բորբոքային բջիջների առկայության:
  5. Սուր տարածուն (դիսեմինացված) էնցեֆալոմիելիտ (ԱՏԷՄ). իմուն-միջնորդված բորբոքային հիվանդություն, որը բնորոշվում է գլխուղեղի և ողնուղեղի տարածուն ապամիելինացմամբ:
  1. Գլխուղեղում և լիքվորում շեղումների հանդիպման հաճախությունը դեպքերի սերիաներում.
  1. Նյարդաբանական ախտանիշներով COVID-19 հիվանդների գլխուղեղի ՄՌՇ-շեղումներ (գլխուղեղի կաթվածից բացի) կարող են դիտվել 37-62% դեպքերում.
  1. Անհայտ ծագման էնցեֆալոպաթիայով 13 հիվանդներից 8-ի մոտ (62%) դիտվել է լեպտոմենինգեալ հատվածի ընդծվածություն։ Պերֆուզիոն հետազոտում անցած բոլոր 11 հիվանդների մոտ ՄՌ պատկերում հայտնաբերվել է երկկողմանի ճակատ-քունքային թերսնում (հիպոպերֆուզիա) (Helms, NEJM, 2020
  2. ԻԹԲ-ում բուժվող նյարդաբանական ախտանիշներով 27 հիվանդներից 10-ի մոտ (37%) հայտնաբերվել են FLAIR-շեղումներ (7-ի մոտ եղել է կեղևային դիֆուզիայի սահմանափակում, 5-ն ունեցել են աննշան լեպտոմենինգեալ ընդծվածություն, իսկ 3-ը՝ ենթակեղևային կամ խորանիստ սպիտակ նյութի ազդանշանային շեղումներ) (Kandemirli, Radiology, 2020
  1. Գոտկային պունկցիա պահանջող նյարդաբանական ախտանիշներով հիվանդների շրջանում լիքվորի շեղումներ կարող են դիտվել 14-86% դեպքերում.
  1. Թվով 7 հիվանդների (ոչ հստակ կլինիկական պատկերով) լիքվորի զննման ժամանակ 1 հիվանդի մոտ դիտվել է սպիտակուցի մակարդակի բարձրացում, իսկ պլեոցիտոզ ոչ մեկի մոտ չի հայտնաբերվել։ Լիքվորի ՀՏ-ՊՇՌ (հետադարձ տրանսկրիպտազ – պոլիմերազ-շղթայական ռեակցիա) թեստավորումը SARS-CoV-2-ի նկատմամբ բոլորի մոտ տվել է բացասական պատասխան (Helms, NEJM, 2020)։
  2. ԻԹԲ-ում բուժվող նյարդաբանական ախտանիշներով 7 հիվանդներից 6-ն ունեցել են սպիտակուցի մակարդակի բարձրացում լիքվորում առանց պլեոցիտոզի: Լիքվորի ՀՏ-ՊՇՌ թեստավորումը SARS-CoV-2-ի նկատմամբ բոլորի մոտ տվել է բացասական արդյունք (Kandemirli, Radiology, 2020
  1. Մինչ օրս զեկուցված դեպքերից ենթադրվում է, որ ԿՆՀ-ի ախտահարում SARS-CoV-2-ով հազվադեպ է լինում (այս զեկույցների ամփոփման համար տե՛ս Էնցեֆալիտ էջը
  2. Ախտաֆիզիոլոգիա
  1. Փաստարկներ հօգուտ աուտոիմուն ներգրավվածության.
  1. Ենթադրյալ COVID-19-կախյալ մենինգոէնցեֆալիտի դեպքերի սերիա, որում 6 հիվանդներից 4-ի մոտ պլազմաֆերեզից հետո նկատվել է լավացում (Dogan, Brain Behav Immun, 2020):
  2. ՍՄԷ-ի՝ ենթադրյալ աուտոիմուն բորբոքային վիճակի կլինիկական դեպքի հաղորդում (Poyiadji, Radiology, 2020):
  1. Փաստարկներ հօգուտ ԿՆՀ անմիջական ներթափանցման.
  1. Երկու հրապարակված (և մեկ չհրապարակված) կլինիկական դեպքերում SARS-CoV-2-ը հայտնաբերվել է լիքվորում ՀՏ-ՊՇՌ-ի միջոցով (Moriguchi, Int J Inf Dis, 2020Hanna Huang, Brain Behav Immun, 2020Xiang et al. չհրապարակված, 2020
  2. Դեպքերի մի սերիայում 22 հիվանդներից 8-ի մոտ SARS-CoV-2-ը հայտնաբերվել է գլխուղեղում ՀՏ-ՊՇՌ-ի միջոցով (Puelles, NEJM, 2020
  3. Դեպքի մի հաղորդման մեջ SARS-CoV-2-ի վիրուսային մասնիկները հայտնաբերվել են ճակատային բլթի էլեկտրոնային մանրադիտման ժամանակ՝ էնդոթելային բջիջներում և նյարդային բջիջների մարմիններում (Paniz-Mondolfi, J Med Virol, 2020
  4. Վիրուսային ներթափանցման մեխանիզմն անհայտ է, սակայն առաջարկվել է արյուն-ուղեղային պատնեշով ուղղակի կամ գաղթող իմուն բջիջներով անուղղակի ներթափանցում (Zubair, JAMA Neurology, 2020):
  1. Այլ կորոնավիրուսներից ստացված փորձից ենթադրվում է, որ ԿՆՀ-ի անմիջական ներգրավման հաճախությունը ցածր է:
  1. Էնցեֆալիտ.
  1. SARS-CoV-1: բոլոր դեպքերի հաղորդումներում դրական է եղել լիքվորում կամ գլխուղեղային հյուսվածքում։
  2. MERS-CoV: հաղորդված է ենթադրվող էնցեֆալիտով մեկ դեպք, որտեղ լիքվորի ՀՏ-ՊՇՌ-ն MERS-CoV-ի նկատմամբ եղել է բացասական (Arabi, Infection, 2015
  3. HCoV-OC43: թուլացած իմունիտետով երեխաների մոտ մահացու էնցեֆալիտի 2 դեպքերում HCoV-OC43-ը հայտնաբերվել է ուղեղի բիոպսիայի ժամանակ (Morfopoulou, NEJM, 2016Nilsson, Inf Dis, 2020
  1. Կորոնավիրուսային միելիտի մեկ դեպքի հաղորդում.
  1. Սուր թորշոմած կաթված՝ կապված ուղեկցող HCoV-OC43 և -229E վարակների հետ (Turgay, J Ped Neurosci, 2015):
  1. Կորոնավիրուս-կապված ՍՏԷՄ-ի երկու դեպքերի հաղորդումներ.
  1. MERS-CoV (Arabi, Infection, 2015); HCoV-OC43 (Yeh, Pediatrics, 2004):
  1. Հետազոտություններ և վարում.
  1. Ուղղորդման համար խորհրդակցել նյարդաբանի հետ:
  2. Էնցեֆալիտի և միելիտի հետազոտման ու վարման ընդհանուր մոտեցումներ
  3. Մենինգիտով/էնցեֆալիտով COVID-19 դեպքերի հաղորդումներում նշվում է ՄՌՇ-ի կամ լիքվորի շեղումների փոփոխական առկայության կամ բացակայության մասին։
  4. Այն դեպքերում, երբ COVID-19-ի ժամանակ կա ԿՆՀ-ի ներգրավվածության կասկած, պահպանել գոտկային պունկցիայից ստացված լիքվորի հավելյալ քանակ և նյարդաբանի ու վարակաբանի հետ քննարկել նոր սերնդի սեքվենավորում կամ COVID-19-ի նկատմամբ ՀՏ-ՊՇՌ կատարելու հարցը։

Գլխուղեղի կաթված (ԳՈՒԿ)

Հաճախություն

  1. COVID-19-ով հիվանդների մոտ գլխուղեղի կաթվածի (ԳՈՒԿ) ռիսկը բարձրանում է՝ պայմանավորված համակարգային բորբոքմամբ և պրոթրոմբոտիկ (թրոմբանպաստ) վիճակով (Klok, Thromb Res, 2020), ԱՓՖ2-ի սպառման հետևանքով հնարավոր էնդոթելային դիսֆունկցիայով (Hess, Trans Stroke Res, 2020) և/կամ ուղեկցող հիվանդություններով։
  2. Դեպքերի սերիաներում COVID-19-ով հիվանդների 2.5-5%-ի մոտ արձանագրվել է ԳՈՒԿ (Mao, JAMA Neurology, 2020Li, Preprint in Lancet, 2020Lodigiani, Thromb Res, 2020).
  1. Գլխուղեղի իշեմիկ կաթվածը հանդիպում է ավելի հաճախ (5%), քան ներուղեղային արյունազեղումը (0.5%) կամ գլխուղեղի երակային ծոցերի թրոմբոզը (0.5%) (Li, Preprint in Lancet, 2020
  2. ԳՈՒԿ-ը կապված է եղել մեծ տարիքի, ռիսկի գործոնների առկայության (գերճնշում, շաքարային դիաբետ, ուղեղանոթային հիվանդություն անամնեզում), C-ռեակտիվ սպիտակուցի, Դ-դիմերի բարձրացած մակարդակների, և COVID-19-ի ծանր ընթացքի հետ (Li, Preprint in Lancet, 2020Aggarwal, Int J Stroke, 2020Mao, JAMA Neurology, 2020
  1. Դեպքերի հաղորդումները ենթադրում են, որ COVID-19-ով վարակումը կարող է նախատրամադրել խոշոր անոթների խցանմամբ հարուցված ԳՈՒԿ-ի (այդ թվում երիտասարդ հիվանդների մոտ)` թեև բարձրացած ռիսկի առկայությունը և չափը որոշելու համար պահաջվում են ավելի լայնածավալ հետազոտություններից ստացված մեծաքանակ տվյալներ (Beyrouti, J Neurol Neurosurg Psychiatry, 2020Oxley, NEJM, 2020González-Pinto, Eur J Neurol, 2020Valderrama, Stroke, 2020Viguier, J Neuroradiol, 2020
  2. Հաղորդվել են նաև դեպքեր, երբ COVID-19-դրական հիվանդներն ի սկզբանե դիմել էին բուժօգնության սուր իշեմիկ ԳՈՒԿ-ի կամ ներգանգային արյունազեղման կապակցությամբ, ինչը վերահաստատում է նյարդաբանական ախտանիշներով ընդունված հիվանդների շրջանում COVID-19-ի նկատմամբ թեստավորման կարիքը (Oxley, NEJM, 2020Avula, Brain Behav Immun, 2020Muhammad, Brain Behav Immun, 2020
  3. Որոշ հիվանդների մոտ ԳՈՒԿ-ը կարող է ընթանալ անախտանիշ և պատահաբար հայտնաբերվել գլխուղեղի ՄՌՇ-ի ժամանակ (Helms, NEJM, 2020
  4. ԳՈՒԿ-ով կամ ներգանգային արյունազեղմամբ COVID-19-դրական հիվանդների վերաբերյալ հրապարակված սահմանափակ նյութերում հաղորդվում է լիքվորում SARS-CoV-2-ի բացակայության մասին (Al Saiegh, J Neurol Neurosurg Psychiatry, 2020Muhammad, Brain Behav Immun, 2020

 

Կլինիկական պատկեր

  1. ԳՈՒԿ-ի մասին հարկ է կասկածել այն դեպքում, երբ հիվանդի մոտ զարգանում են սուր օջախային նյարդաբանական խանգարումներ, ինչպիսիք են տեսողության կորուստը, դեմքի, ձեռքի և/կամ ոտքի միակողմանի թուլությունը, զգացողության միակողմանի կորուստը, դիզարթրիան (դժվարախոսությունը) կամ աֆազիան (խոսելակորուստը)։
  2. Սուր ԳՈՒԿ-ը պետք է դիտարկվի որպես անհետաձգելի բուժօգնություն և նյարդաբանի զննում պահանջող վիճակ այն դեպքերում, երբ հիվանդի ինքնազգացողության վատթարացումից անցել է 24 ժամից պակաս ժամանակ։

Անցողիկ իշեմիկ գրոհ (ԱՄԳ) և ուղեղի փոքր կաթվածի ուղի

  1. Տե՛ս ԱՄԳ-ի և կաթվածի հետ կապված ընդունելություների վարման մոտեցումները COVID-19 համավարակի ժամանակ:

 

Հետազոտություններ

  1. Երբ կասկածվում է սուր ԳՈՒԿ.
  1. Սուր ԳՈՒԿ-ի հետազոտման ընդհանուր գործելակարգ (անկախ COVID-19-կարգավիճակից)։ Սուր ԳՈՒԿ-ի հետազոտման համար խորհրդակցել նյարդաբանի հետ։
  2. COVID-19-յուրահատուկ նկատառումներ.
  1. Ճառագայթային ախտորոշումը պետք է կենտրոնացված լինի ՀՇ օգտագործման վրա, իսկ ստացիոնար կամ շտապ ՄՌՇ-ի անհրաժեշտությունը պետք է քննարկվի նյարդաբանների հետ՝ հաշվի առնելով ՀՇ սարքի ախտահանման համեմատական հեշտությունը։
  2. Ենթադրյալ COVID-19-հիվանդների պարագայում ի հավելումն գլխի և պարանոցի ՀՇ-անոթագրությանը դիտարկել նաև կրծքավանդակի ՀՇ կատարելու հնարավորությունը՝ որպես առաջնային հետազոտման մաս։
  1. Որպես հղում՝ կան բազմաթիվ հրատարակված ուղեցույցներ, որոնք միտված են COVID-19-ի համավարակի պայմաններում սուր ԳՈՒԿ-ը լավագույնս վարելուն (Khosravani, Stroke, 2020AHA/ASA Stroke Council, Stroke, 2020Baracchini, Neurol Sci, 2020Qureshi, Int J Stroke, 2020

 

Վարում

  1. Սուր ԳՈՒԿ-ի վարման ընդհանուր գործելակարգ (անկախ COVID-19-կարգավիճակից):
  2. COVID-19-յուրահատուկ նկատառումներ.
  1. Հյուսվածքային պլազմինոգենի ակտիվատորը (ՀՊԱ) առնվազն 24 ժամով բարձրացնում է Դ-դիմերի մակարդակը և իջեցնում ֆիբրինոգենի մակարդակը (Skoloudik, J Thromb Thrombolysis, 2010)։ Դ-դիմերը չպետք է կիրառվի COVID-19-ի կանխորոշման համար ՀՊԱ-ի կիրառումից հետո։
  2. Եթե դիտարկվում է ներզարկերակային թերապիայի (ՆԶԹ) կիրառման հարցը, նյարդաբանի հետ քննարկման ժամանակ միանշանակ դիտարկել դրական և ենթադրյալ COVID-19-ով հիվանդների ինտուբացիան, որպեսզի նվազագույնի հասցվի ռիսկը՝ կապված հիվանդի շարժողական ակտիվության և գրգռվածության, փսխման հետ և այլն (Alqahtani, Cureus, 2020Smith, Stroke, 2020Nguyen, Stroke, 2020
  3. ՀՊԱ-ի կիրառումից հետո առաջին 2 ժամվա ընթացքում նյարդաբանական զննումը խորհուրդ է տրվում կատարել ամեն 15 րոպեն մեկ։ Ցանկալի է, որ այդ ընթացքում հիվանդի մոտ նույն սենյակում մնա միևնույն բուժաշխատողը և կատարի զննումները՝ ԱՊԱ-ների օգտագործումը և վարակի տարածման ռիսկը նվազագույնի հասցնելու նպատակով։
  4. Հաշվի առնելով COVID-19-ով հիվանդներից շատերի մոտ հավանական գերմակարդելիության վիճակը (տե՛ս Թրոմբոտիկ հիվանդություն)՝ այն դեպքերում, երբ ԳՈՒԿ-ի մեխանիզմը պարզված չէ, հաստատված ԳՈՒԿ-ով COVID-19 հիվանդների շրջանում դիտարկել հակակոագուլյացիոն բուժում անցկացնելու հարցը (քննարկել նյարդաբանի հետ)։