Կլինիկական ընթացք և համաճարակաբանություն

Թարմացում՝ 12 մայիսի, 2020թ․

Կլինիկական ընթացք

Կլինիկական պատկեր

  1. Ախտանշաններ
    1. Կլինիկական դրևորումները կարող են ծայրաստիճան տարբեր լինել, սակայն ամենից հաճախ հանդիպողը ոչ յուրահատուկ հարբուխանման երևույթներն են։ Բուժհաստատություն դիմելիս բուժառուների մեծամասնությունը ներկայանում է մեկից ավելի նշանով/ախտանշանով, չնայած տենդի, հազի և հևոցի համադրությունը հազվադեպ է լինում (Arentz et al, JAMA, 2020Chen et al, Lancet, 2020Guan et al, N Engl J Med, 2020Li et al, N Engl J Med, 2020Wu et al, JAMA Internal Medicine 2020Zhou et al, Lancet, 2020WHO-China Joint Mission on COVID-19Young et al, JAMA, 2020Yan et al, Int Forum Allergy Rhinol 2020)
      1. Տենդ՝ 44-94% (ջերմության շեմերը գրականության մեջ տարբեր են, համաձայնություն ձեռք չի բերվել).
        1. Խորհուրդ է տրվում տենդ համարել ≥38°C ջերմությունը՝ որպես հիմք ընդունելով Վաշինգտոն նահանգի տեղեկատվությունը (Arentz et al, JAMA, 2020):
        2. Հաշվի առնել բուժառուի տարիքը, իմունաբանական կարգավիճակը, դեղորայքային միջոցների օգտագործումը (ստերոիդներ, քիմիոթերապիա և այլն) և վերջերս ջերմիջեցնողների ընդունումը:
      2. Հազ՝ 68-83%:
      3. Հոտառության և/կամ համի զգացողության կորուստ (ագևզիա)՝ ~70%:
      4. Վերին շնչուղիների ախտանշաններ (կոկորդի ցավ, քթահոսություն, քթի խոռոչի կամ ծոցերի խցանում)՝ 5-61%:
      5. Հևոց՝ 11-40%:
      6. Ուժասպառություն՝ 23-38%:
      7. Մկանացավեր՝ 11-15%:
      8. Գլխացավ՝ 8-14%:
      9. Շփոթվածության զգացում՝ 9%:
      10. Ստամոքսաղիքային ախտանշաններ (սրտխառնոց, փսխում, փորլուծություն)՝ 3-17%:
    2. Երեխաների մոտ տենդ կամ հազ ավելի քիչ է դիտվում (Bialek et al, MMWR 2020):
    3. Հաստատված դեպքերի մոտավորապես 20%-ը կարող են ընթանալ առանց ախտանշանների (Bi et al, Lancet Infect Dis, 2020Mizmuto et al, Eurosurveillance 2020)

 

  1. Լաբորատոր շեղումներ
    1. Բուժառուի ընդունման ժամանակ կարող են առկա լինել լաբորատոր շեղումներ, սակայն դրանց հաճախականությունը դեռ բավարար ուսումնասիրված չէ։ Հիվանդության ծանր ընթացքով հիվանդների մոտ դիտվել են լաբորատոր առավել էական շեղումներ (Arentz et al, JAMA, 2020Chen et al, Lancet, 2020Du et al, Am J Respir Crit Care Med, 2020Guan et al, N Engl J Med, 2020Young et al, JAMA, 2020Zhang et al, Lancet Gastroenterol Hepatol, 2020Zhou et al, Lancet, 2020)
      1. Լիմֆոպենիա:
      2. Լյարդաբջջային թեթև աստիճանի վնասում (ալանինամինոտրանսֆերազ (ԱլԱտ) / ասպարտատամինոտրանսֆերազ (ԱսԱտ) ~200).
        1. Գամմա-գլյուտամիլ տրանսֆերազի (ԳԳՏ) մակարդակը հաճախ է բարձր լինում, իսկ հիմնային ֆոսֆատազինը՝ հազվադեպ (Zhang et al, Lancet Gastroenterol Hepatol, 2020):
      3. Սակավարյունություն:
      4. Դ-դիմերի բարձր մակարդակ (պատճառ հանդիսացող թրոմբի/էմբոլի բացակայության պայմաններում):
      5. Կրեատինկինազի բարձր մակարդակ:
      6. Լակտատ դեհիդրոգենազի (ԼԴՀ) բարձր մակարդակ:
      7. Պրոկալցիտոնինի ցածր կամ նորմալ մակարդակ, որը բարձր է լինում ծանր հիվանդության և/կամ վերադիր բակտերիալ վարակի դեպքում:
      8. Բորբոքային մարկերների (ԼԴՀ, C-ռեակտիվ սպիտակուց, էրիթրոցիտների նստեցման արագություն, ֆերիտին, ինտերլեյկին-6) բարձր մակարդակ:
    2. Վերոնշյալ լաբորատոր ցուցանիշներից շատերը կապված են հիվանդության ավելի ծանր ընթացքի կամ մահվան ելքի հետ (տե՛ս՝ Կանխատեսում ենթաբաժնում):

 

  1. Պատկերային ախտորոշման արդյունքներ
    1. Պատկերային ախտորոշման շեղված արդյունքներ հաճախ են դիտվում (տե՛ս՝ Ճառագայթաբանություն):

 

  1. Ուղեկցող վարակ
    1. Ուղեկցող վիրուսային շնչառական վարակները հանդիպում են ավելի հաճախ, քան ենթադրվում էր նախկինում` ~20% Հյուսիսային Կարոլինայում (Kim et al, JAMA 2020; ինչպես նաև չհրապարակված տվյալներ Չինաստանի Ցինդաո քաղաքից):
      1. Այս տվյալներն անխուսափելիորոն տարբեր կլինեն՝ կախված տեղայնքային համաճարակաբանական պատկերից և տարվա եղանակից:
    2. Ուղեկցող բակտերիալ վարակների հաճախությունն ավելի ցածր է (Zhou et al, Lancet, 2020Young et al, JAMA, 2020):

 

Հիվանդության ընթացք և զարգացում

  1. Ախտանշանների տևողությունը (Zhou et al, Lancet, 2020Young et al, JAMA, 2020)
    1. Տենդ. ապաքինվածների մոտ տևողության մեդիանը 4-12 օր է:
    2. Շնչարգելություն՝ մեդիան 13 օր:
    3. Հազ՝ ապաքինվածների մոտ տևողության մեդիանը 19 օր է: Դեռևս առկա է լինում ապաքինվածների 45%-ի մոտ բուժհաստատությունից դուրս գրման պահին և մահացածների 72%-ի մոտ մինչև մահվան արձանագրումը:
  2. Բարդությունների զարգացման ժամանակագրությունը՝ հիվանդության սկզբից հաշված (Zhou et al, Lancet, 2020)
    1. Սեպսիս՝ մեդիան 9 օր (տիրույթը՝ 7-13 օր):
    2. Սուր շնչառական դիսթրես համախտանիշ (ՍՇԴՀ)՝ մեդիան 12 օր (տիրույթը՝ 8-15 օր):
      1. Եզակի դեպքերում շնչառական դեկոմպենսացիան կարող է վրա հասնել շատ կտրուկ:
      2. Ախտանշանների ի հայտ գալուց մինչև թոքերի արհեստական շնչառությանն (ԹԱՇ) անցնելու ժամանակահատվածը տատանվում է 3-12.5 օր միջակայքում, մեդիան 10 օր:
    3. Սրտամկանի սուր վնասում՝ մեդիան 15 օր (տիրույթը՝ 10-17 օր):
    4. Երիկամների սուր վնասում՝ մեդիան 15 օր անց (տիրույթը՝ 13-19.5 օր):
    5. Երկրորդային վարակ՝ մեդիան 17 օր (տիրույթը՝ 13-19 օր):
      1. Արհեստական շնչառության սարքին միացնելուց մինչև ԹԱՇ-ասոցացված թոքաբորբի ի հայտ գալու մեդիան ժամանակահատվածը կազմում է 8 օր (միջքվարտիլային տիրույթը՝ 2-9 օր):
  3. Հիվանդության ծանրության աստիճանը (Wu, JAMA, 2020Bi et al, Lancet Infect Dis, 2020)
    1. Հիվանդների 81-91%-ն ունենում է թեթև կամ միջին ծանրության ախտանշաններ (թեթև ծանրության ախտանշաներից մինչև թեթև ծանրության թոքաբորբ):
    2. Հիվանդների 9-14%-ն ունենում է ծանր ախտանշաններ (հիպօքսեմիա կամ >50% թոքերի ախտահարում):
    3. Հիվանդների ~5%-ն ունենմում է ծայրահեղ ծանր (կրիտիկական) ախտանշաններ (շնչառական անբավարարություն, շոկ, բազմաօրգանային դիսֆունկցիա):

 

Տեղափոխում ինտենսիվ թերապիայի բաժանմունք (ԻԹԲ) և հիվանդության ծայրահեղ ծանր (կրիտիկական) ընթացք

  1. Սկիզբը
    1. Ախտանշանների մեկնարկի և ԻԹԲ տեղափոխվելու միջև ընկած մեդիան ժամանակահատվածը կազմում է 12 օր (Zhou et al, Lancet, 2020):
  2. ԻԹԲ տեղափոխման ցուցումները (Arentz et al, JAMA, 2020).
    1. ԻԹԲ տեղափոխման ամենահաճախ հանդիպող ցուցումը հիպօքսեմիկ շնչառական անբավարարությունն է:
      1. Բոլոր ստացիոնար հիվանդների շուրջ 41%-ի մոտ եղել է օժանդակ թթվածին, իսկ 6%-ի մոտ՝ ԹԱՇ սարք միացնելու կարիք (Guan et al, N Engl J Med, 2020):
      2. ԹԱՇ սարք միացվում է ծայրահեղ ծանր հիվանդների 71%-ին.
        1. ԹԱՇ սարքին միացված բոլոր հիվանդները (100%) ունեցել է ՍՇԴՀ կամ այն զարգացել է բուժման ընթացքում:
        2. ԹԱՇ սարքով բուժվող ծայրահեղ ծանր հիվանդների 53%-ի մոտ ՍՇԴՀ զարգանում է արհեստական շնչառության անցնելուց հետո 72 ժամվա ընթացքում:
        3. ԹԱՇ սարքի երկարատև օգտագործումը տարածված է։ Էքստուբացիան իրականացվում է մեդիանում 11-17 օր անց։
      3. Բուժհաստատություն ընդունվելիս շոկի առկայությունը հազվադեպ է:
        1. Ծայրահեղ ծանր դեպքերի 67%-ի մոտ ի վերջո օգտագործվում են անոթասեղմիչներ:
      4. Ծայրահեղ ծանր դեպքերի 33%-ի մոտ նկատվում է կարդիոմիոպաթիա (Ruan et al, Intensive Care Med, 2020):
        1. Որոշ դեպքերի վարման ուշ փուլերում զարգանում է կարդիոգեն շոկ (հատուկենտ զեկույցներ):

 

Մահ կամ հիվանդանոցից դուրսգրում

  1. Մահվան պատճառ (Ruan et al, Intensive Care Med, 2020).
    1. Միայն շնչառական անբավարարություն՝ 53%:
    2. Միայն արյան շրջանառության անբավարարություն (սրտամկանի վնասման պայմաններում)՝ 7%:
    3. Արյան շրջանառության և շնչառական խառը անբավարարություն՝ 33%:
    4. Անհայտ պատճառ՝ 7%:
  2. Հիվանդության սկզբից մինչև մահվան ելքն ընկած ժամանակահատված.
    1. Մեդիան՝ 18.5 օր (միջքվարտիլային տիրույթը՝ 15-22 օր) (Zhou et al, Lancet, 2020), չնայած նրան, որ հիվանդության ծանրությունն ունենում է երկու արտահայտված սրացումներ ~14-րդ և ~22-րդ օրերին (Ruan et al, Intensive Care Med, 2020):
  3. Հիվանդության սկզբից մինչև հիվանդանոցից դուրսգրում ժամանակահատված.
    1. Մեդիան՝ 21-22 օր (Bi et al, Lancet Infect Dis, 2020Zhou et al, Lancet, 2020):
  4. Ստացիոնար բուժման տևողություն.
    1. Մեդիան՝ 12 օր (Guan et al, N Engl J Med, 2020):

Կանխատեսում

Ցուցանիշներ

  1. Տարբեր հետազոտություններում վտանգի / շանսի ճշգրիտ հարաբերակցությունները զգալիորեն տարբերվում են։ Հոսպիտալացման ելքերի և հիվանդության ծանր ընթացքի հետ ասոցացվում են ժողովրդագրական, կլինիկական, լաբորատոր և ճառագայթաբանական մի շարք տվյալներ։ Տվյալներն առավել մանրակրկիտ ձևով ներկայացված են աղյուսակ 1-ում։ Շեշտադրված որոշ կետերից/հիմնական հարցերից են.
  2. Տարիքը. բարձր տարիքը կոռելացվում է հիվանդության ավելի ծանր ընթացքի և ավելի բարձր մահացության հետ (Wu et al, JAMA Internal Medicine 2020Chen et al, Lancet, 2020Yang et al, Lancet Respir Med, 2020Qin et al, Clinical Infectious Disease 2020)
    1. Երեխաների մոտ հիվանդության ծանր ընթացքը քիչ հավանական է, սակայն մանկական մահացության դեպքեր արձանագրվել են (Bialek et al, MMWR 2020)
  3. Ուղեկցող հիվանդությունները. տարածված են COVID-19-ով հիվանդների մոտ, գերակշռում են ծանր դեպքերի ժամանակ և հաճախ ասոցացվում են վատագույն ելքերի հետ (Fang et al, Lancet Respir Med, 2020Guan et al, N Engl J Med, 2020Yang et al, Lancet Respir Med, 2020Zhang et al, Allergy, 2020Chen et al, Lancet, 2020Tang et al, J Thromb Haemost, 2020Zhou et al, Lancet, 2020WHO-China Joint Mission on COVID-19Yu et al, JAMA Oncology 2020
    1. Զարկերակային գերճնշում*
    2. Շաքարային դիաբետ*
    3. Սրտի իշեմիկ հիվանդություն*
    4. Թոքերի քրոնիկական հիվանդություն*
    5. Չարորակ նորագոյացություն*
    6. * նշանը ցույց է տալիս, որ վերոբերյալ գրականությունում նշված ուղեկցող հիվանդությունները կապված են վատագույն ելքերի հետ (այսինքն՝ ավելի ծանր աստիճանի հիվանդության կամ ներհիվանդանոցային մահվան բարձր հավանականություն):
  4. Լաբորատոր շեղումներ. Տարածված են COVID-19-ով հիվանդների շրջանում (տե՛ս «Կլինիկական ընթացք» բաժնում (Zhou et al, Lancet 2020Huang et al, Lancet 2020Chen et al, Lancet 2020Wu et al, JAMA Internal Medicine 2020Ruan et al, Intensive Care Med, 2020)։ Հիվանդության ծանր ընթացքի (ՍՇԴՀ / տեղափոխում ԻԹԲ) կամ մահվան ելքի հետ ասոցացվող լաբորատոր շեղումներն ընդհանուր առմամբ ներառում են՝
    1. Լեյկոցիտներ >10,000/մկլ
    2. Լիմֆոպենիա <1,000/մկլ
    3. Թրոմբոցիտներ <150,000/մկլ
    4. Կրեատինին >1.5 մգ/դլ
    5. Ալբումին <3 գ/դլ
    6. ԱլԱտ >40 Մ/լ
    7. Կրեատինկինազ >185 Մ/լ
    8. Բարձր զգայունության տրոպոնին T > ~20 նգ/լ
    9. Ց-ռեակտիվ սպիտակուց >125 մգ/լ
    10. Լակտատ դեհիդրոգենազ > 245 Մ/լ
    11. Ֆերիտին >300 մկգ/լ (ծանր ընթացք) / Ֆերիտին >1,000 մկգ/լ (մահ)
    12. Ինտերլեյկին-6 >10 պգ/մլ
    13. Դ-դիմեր >1000 նգ/մլ
    14. Պրոկալցիտոնին >0.5 նգ/մլ:

Համաճարակաբանություն

 

Նախապատմություն և աշխարհագրական տարածվածություն

  1. Առաջին անգամ հաստատվել է 2019թ. դեկտեմբերին չինական իշխանությունների կողմից Հուբեյ նահանգի Վուհան քաղաքի ծովամթերքի շուկայի մոտակայքում թոքաբորբի «կուտակված դեպքերի» ֆոնին (Wuhan Municipal Health Commission, 2019):
  2. 2019թ.-ի դեկտեմբերի վերջին ախտահարված մարդկանցից հավաքված բրոնխոալվեոլյար լավաժի նմուշներից ստացված տեղեկություններն արձանագրեցին նոր բետակորոնավիրուսի առկայության փաստը, որը գենետիկորեն տարբերվում էր նախկինում հայտնաբերված SARS-CoV-ից և MERS-CoV-ից, բայց գենետիկորեն նման էր հարավարևմտյան Չինաստանի չղջիկներից հավաքված նախկինում հրապարակված կորոնավիրուսային շտամերին (Zhu et al, N Engl J Med, 2020), ինչն առաջ բերեց հիվանդության հնարավոր զոոնոզային ծագման վարկածներ։
  3. ԱՄՆ-ում առաջին հաստատված դեպքը գրանցվել է 2020թ. հունվարի 20-ին Վաշինգտոն նահանգի Սնոհոմիշ մարզում, դրանից 5 օր առաջ Վուհանից ժամանած զբոսաշրջիկի մոտ (Holshue et al, N Engl J Med, 2020
  4. Վիրուսը լայնորեն տարածվել է: Ամբողջ աշխարհով մեկ արձանագրված դեպքերը հրապարակվում են Առողջապահության Համաշխարհային Կազմակերպության, Ջոն Հոփքինսի համալսարանի և այլ կառույցների կողմից։
  5. GenBank-ում հրապարակվել են վիրուսային գենոմներ աշխարհի տարբեր կետերից։ NextStrain-ում (Hadfield et al, Bioinformatics, 2018) կարելի է գտնել վիրուսային գենոմի՝ իրական ժամանակում կատարվող ֆիլոգենետիկ հետազոտությունների զեկույցներ։
  6. Նոր կորոնավիրուսը տարբեր կերպ է անդրադարձել փոքրամասնություն կազմող և խոցելի խմբերի վրա։ Մանրամասների համար տե՛ս՝ «Առողջապահական համակարգում հավասարություն և էթիկա» բաժինը:

 

Վարակի փոխանցում

 

  1. SARS-CoV-2-ի փոխանցման մեխանիզմը լիովին բացահայտված չէ, և շարունակ ի հայտ են գալիս նոր տեղեկություններ։ Ստորև հղված հետազոտություններից շատերը հիմնված են սահմանափակ տվյալների վրա, և համաճարակաբանական ցուցանիշները կարող են խիստ բնորոշ լինել վերլուծված իրավիճակին կամ միևնույն կերպ չվերաբերել բնակչության բոլոր խավերին ու հանգամանքներին։

 

  1. Տարածվածություն
    1. Տարածվածության գնահատումներն արագորեն աճում են, քանի որ ինչպես վիրուսային վարակը, այնպես էլ ախտորոշիչ թեստերը դառնում են ավելի տարածված:
    2. Ծննդաբերության նպատակով հիվանդանոց ընդունված անախտանիշ հղիների շրջանում քթըմպանային քսուքի միջոցով թեստի արդյունքները դրական են եղել 13.7%-ի մոտ (Sutton et al, New Engl J Med, 2020)
    3. Երեխաների և մեծահասակների վարակվելու հավանականությունը թերևս նույնն է, թեև ախտանիշներով ուղեկցվող դեպքերը երեխաների մոտ կրում են հազվադեպ բնույթ (Bi et al, Lancet Infect Dis, 2020)
    4. Շճաբանական թեստավորումն օգնում է որոշել հիվանդության (շճաբանական) տարածվածությունը, իսկ ընթացիկ հետազոտությունները պարզում են, թե վարակվելուց որքան ժամանակ են հակամարմինները շիճուկում մնում հայտնաբերելի։ Ըստ ԱՄՆ Կալիֆորնիա նահանգի Սանտա Կլարա քաղաքի վաղ շրջանի զեկույցների նախահրապարակված տվյալների՝ վարակի տարածվածությունը տատանվում է 2.5-4% (Bendavid et al., bioRxiv, 2020 preprint):

 

  1. Փոխանցման ուղի
    1. Կա կասկած, որ նոր կորոնավիրուսն ի սկբզանե մարդուն է փոխանցվել կենդանուց, իսկ այնուհետև վարակը սկսել է փոխանցվել մարդուց մարդ (Li et al, N Engl J Med, 2020):
    2. Ամենից հաճախ փոխանցվում է խոշոր կաթիլների և մակերեսների (վարակված իրերի) միջոցով: Հնարավոր է նաև տարածման օդակաթիլային ուղին, հատկապես փռշտացող կամ հազացող հիվանդների մոտ (WHO-China Joint Mission on COVID-19)
      1. Հայտնաբերվել է, որ վիրուսի մասնիկները գոյատևում են ստվարաթղթի վրա մինչև 24 ժ, պլաստիկի կամ պողպատի վրա մինչև 72 ժ, իսկ օդակաթիլային մասնիկները (կաթիլային կորիզներ՝ մինչև 5 մկմ ամենաքիչը 3 ժ (van Dorelmalen et al, New Engl J Med, 2020):
    3. Կենցաղային պայմաններում և ճանապարհորդելիս եղած շփումների արդյունքում վարակվելու հավանականությունն ավելի բարձր է, քան շփման այլ ձևերի պարագայում (Bi et al, Lancet Infect Dis, 2020):
    4. Ի լրումն քթըմպանային / բերանըմպանային նմուշների և խորխի, վիրուսային ՌՆԹ հայտնաբերվել է նաև ամբողջական արյան և կղանքի մեջ (Wölfel et al, Nature, 2020Young et al, JAMA, 2020), ինչևէ, դրանց նշանակությունը փոխանցման գործում դեռևս հստակ չէ (Chen et al, Emerg Infect Dis, 2020)։ Ստամոքսաղիքային ուղում վիրուսի անկախ ռեպլիկացիան թերևս կրում է հազվադեպ բնույթ (Wölfel et al, Nature, 2020):Տե՛ս՝ Վիրուսի սփռում կղանքով:
    5. Մեզում վիրուսային ՌՆԹ կարծես չի հայտնաբերվել (Wölfel et al, Nature, 2020):

 

  1. Վիրուսի սփռում և ախտանշաններ
    1. Վարակի փոխանցումը հնարավոր է ինչպես ախտանշանային, այնպես էլ նախաախտանշային և անախտանիշ փուլում (Bai et al, JAMA, 2020Rothe et al, N Engl J Med, 2020Furukawa et al, Emerg Inf Dis 2020), թեև ախտանշանների առկայությունը հավանաբար ասոցացվում է փոխանցման բարձր հաճախության հետ:
    2. Ենթադրվում է, որ վիրուսի ռեպլիկացիա տեղի է ունենում միմյանցի անկախ ինչպես կոկորդում, այնպես էլ ստորին շնչուղիներում, մինչդեռ վերին շնչուղիներում ռեպլիկացիան նվազում է ախտանշանների ի հայտ գալուց 5 օր անց (Wölfel et al, Nature, 2020), ինչպես ցույց է տրված ստորև: Կոկորդի թեստավորման համար քթըմպանային և բերանըմպանային քսուքային մեթոդների զգայունությունը և վիրուսային բեռնվածությունը նմանատիպ են: Խորխի և կոկորդի քսուքում միաժամանակ հայտնաբերվել են անկախ վիրուսային գենոտիպեր:
    3. Վիրուսի սփռման մեդիան ժամանակահատվածը կազմում է 20 օր (միջքվարտիլային տիրույթը՝ 17-24 օր) (Wölfel et al, Nature, 2020; Young et al, JAMA, 2020; Zhou et al, Lancet, 2020)
      1. Քթըմպանային հատվածում վիրուսի խտությունը հասնում է գագաթնակետին ախտանշանների ի հայտ գալուց հետո մոտավորապես 5 օրվա ընթացքում, որից հետո այն սկսում է նվազել (Wölfel et al, Nature, 2020; Young et al, JAMA, 2020): COVID-19-ով ընդունված հիվանդների ուսումնասիրության ժամանակ Wölfel-ն ու համահեղինակները (2020) կոկորդի վերջին դրական քսուքը հայտնաբերել են ախտանշանների մեկնարկից 28 օր անց:
      2. Խորխի մեջ վիրուսային ՌՆԹ-ի խտությունը հասնում է առավելագույնին ախտանշանների ի հայտ գալու առաջին շաբաթվա ընթացքում, որից հետո աստիճանաբար սկսում է նվազել և որոշ դեպքերում կարող է հայտնաբերվել 3 շաբաթ անց (Wölfel et al, Nature, 2020):
    4. Խորխի նմուշներում վիրուսը կարող է հայտնաբերվել ախտանշանային ապաքինումից հետո (Rothe et al, N Engl J Med, 2020) կամ, երբ շիճուկում այն չի հայտնաբերվում (Holshue et al, N Engl J Med, 2020):
      1. Վիրուսի սփռման տևողությունն ավելի ծանր հիվանդության պարագայում ավելի երկար է:

 

  1. Ինկուբացիոն շրջան
    1. Միջինում և մեդիան տևողությունը մոտ 5 օր (հիմնական տիրույթը՝ 2-7 օր) (Li et al, N Engl J Med, 2020Guan et al, N Engl J Med, 2020Velavan and Meyer, Trop Med Int Health, 2020Chan et al, Lancet, 2020Lauer et al, Ann Int Med 2020):
    2. Չնայած որոշ զեկույցներում հաղորդվում է մինչև 24 օր տևող ինկուբացիոն շրջանի մասին, վաղ դեպքերի վերլուծության գնահատմամբ վարակվածների 97.5%-ի մոտ ախտանշաններն ի հայտ են գալիս 11 օրվա ընթացքում, իսկ 99%-ի մոտ՝ 14 օրվա ընթացքում (Lauer et al, Ann Int Med 2020):

 

  1. Հիմնական վերարտադրման ցուցիչ (R0)
    1. R0 վարակի փոխանցելիության չափման միավոր է, որը ցույց է տալիս համաճարակի ժամանակ ցանկացած տվյալ դեպքից վարակված տեսականորեն սպասվող երկրորդային դեպքերի թիվը։ R0 >1-ը համապատասխանում է վարակի կայուն բռնկմանը:
    2. ԱՄՆ տարբեր նահանգներում արձանագրվող R0 ցուցանիշները հասանելի են այս կայքում: Պետք է նկատի ունենալ, որ կայքում տեղ գտած թվերը սոսկ գնահատականներ են, և որևէ մոդել անթերի չէ։
    3. Հաշվի առնելով համաճարակի փոխանցման ժամանակահատվածը՝ R0-ն կազմում է մոտավորապես 2-5, գտնվելով միջին/մեդիան նվազագույն/առավելագույն արժեքների 1.4-5.7 տիրույթում։ Ինչպես և սպասվում էր, R0-ն նվազել է Չինաստանի և Եվրոպայի որոշ շրջանների բռնկումներից հետո վերահսկողական միջոցառումների ֆոնին (Zhao et al, Int J Infect Dis, 2020Riou and Althaus, Euro Surveill, 2020Flaxman et al, Imperial College London, 2020 preprintRead et al, medRxiv, 2020 preprintShen et al, medRxiv, 2020 preprint):
    4. Հնարավորության դեպքում կոնտակտավորներին վաղ պարզելու արդյունքում դեպքերը հայտնաբերվում են ավելի վաղ, և դրա համադրումն արդյունավետ մեկուսացման հետ կարող է նվազեցնել R0-ն (Bi et al, Lancet Infect Dis, 2020):
    5. Այս գնահատականները համեմատելի են 2002-նթ. կատարված գնհատականների հետ. երկրորդային դեպքերի թիվը նվազում է նրանց մեկուսացման և կոնտակտավորների կարանտինի պայմաններում (Lipsitch et al, Science, 2003Bauch et al, Epidemiology, 2005Wallinga and Teunis, Am J Epidemiol, 2004):

 

  1. Գերսփռում
    1. Վերաբերում է այն դեպքերին, երբ հիվանդներն ուղղակիորեն տարածում են վարակը մարդկանց մեծ խմբերում (>10), ինչը նկատվել էր 2002-2003թթ. SARS-ի բռնկման ժամանակ (Lipsitch et al, Science, 2003):
    2. Իմունիտետ

       

      1. Հումորալ իմուն պատասխանը COVID-19-ի ժամանակ
        1. SARS-CoV-2-ի նուկլեոկապսիդային և փշանման (սփայկ, S-պրոտեին) սպիտակուցների հանդեպ հայտնաբերվել են IgM, IgG և IgA հակամարմիններ:
          1. Սերոկոնվերսիայի ժամանակահատվածը (տատանվում է ախտանշանների մեկնարկից հետո 5-14 օրվա ընթացքում (To et al, Lancet Infect Dis, 2020Guo et al, Clin Infect Dis, 2020Xiang et al, Clin Infect Dis, 2020Okba et al, Emerg Infect Dis, 2020): 173 հիվանդի ներգրավմամբ մեկ ուսումնասիրության ընթացքում 15-րդ օրը 100%-ը սերոպոզիտիվ (ընդհանուր հակամարմին) են եղել (Zhao et al, Clin Infect Dis, 2020):
            1. Սերոկոնվերսիան IgG-ի կարող է ի հայտ գալ IgM-ից առաջ, թեև IgG-ի մակարդակը հասնում է առավելագույնի ավելի ուշ, քան IgM-ինը (Qu et al, Clin Infect Dis, 2020): Վիրուսի փշանման սպիտակուցի ընկալիչ-կապող դոմենին (RBD) ուղղված հակամարմինները կարող են ցուցաբերել ավելի վաղ սերպոզիտիվություն (To et al, Lancet Infect Dis, 2020Okba et al, Emerg Infect Dis, 2020):
            2. Ծայրահեղ ծանր հիվանդների մոտ դիտվում է ուշացած, բայց ավելի ուժեղ հումորալ պատասխան (Qu et al, Clin Infect Dis, 2020):
          2. Ախտանշանների ի հայտ գալուց հետո հակամարմինների սերոպոզիտիվության ցուցանիշներն աստիճանաբար աճում են, մինչդեռ վիրուսային ՌՆԹ-ն դառնում է ավելի դժվար հայտնաբերելի (թեպետ վիրուսի կայուն սփռումը նկատվում է շատ դեպքերում):
            1. Հետազոտություններից մեկում հիվանդության երկրորդ շաբաթվա ընթացքում պոլիմերազային շղթայական ռեակցիայի (ՊՇՌ) դրական ցուցանիշը եղել է 54.0% դեպքերում, մինչդեռ իմունաբանական հետազոտություններում՝ 89.6% (Zhao et al, Clin Infect Dis, 2020)։ Մեկ այլ հետազոտության մեջ, հիվանդությունից 5.5 օր անց IgM-ի միջոցով հայտնաբերվել են ավելի շատ դեպքեր, քան ՊՇՌ-ի միջոցով (Guo et al, Clin Infect Dis, 2020):
            2. Սերոկոնվերսիան հիվանդների 50%-ի մոտ ի հայտ է եկել 7 օր անց (14 օր անց՝ բոլորի մոտ), սակայն վիրուսային սփռման նվազում դրան չի հաջորդել (Wölfel et al, Nature, 2020):
          3. Հնարավոր է խաչաձև ռեակտիվություն SARS-CoV-1-ի և մարդու այլ կորոնավիրուսների հետ (To et al, Lancet Infect Dis, 2020Okba et al, Emerg Infect Dis, 2020): SARS-CoV-2 վարակի համար կարծես ավելի յուրահատուկ են RBD-ի դեմ ուղղված հակամարմինները (To et al, Lancet Infect Dis, 2020):

       

      1. Հումորալ պատասխանի տևականությունը և անընդհատությունը
        1. Դեռևս հայտնի չէ, թե որքան երկար է պահպանվում մարդկանց մոտ հակամարմնային պատասխանն ընդդեմ SARS-CoV-2-ի։ Անամնեզում SARS-CoV-1 վարակի առկայությամբ հիվանդների մոտ IgG և չեզոքացնող հակամարմինների տիտրերը ժամանակի ընթացքում հակված են նվազել (Cao et al, N Engl J Med, 2007):
          1. Անամնեզում SARS-CoV-1 վարակ տարած 23 հիվանդների խմբում 91.3%-ի մոտ վարակվելուց 6 տարի անց SARS-CoV-1-ի հանդեպ յուրահատուկ IgG հակամարմիններ չեն հայտնաբերվել (Tang et al, J Immunol 2011):

       

      1. Հետևանքներ իմունիտետի վրա
        1. Ներկայումս պարզ չէ, արդյոք SARS-CoV-2-ի հանդեպ արտադրված յուրահատուկ հակամարմիններն ապահովում են իմունիտետ, կամ արդյոք դրանք պաշտպանում է կրկնակի վարակումից, թե՝ ոչ, ինչպես նաև պարզ չէ, թե հակամարմինների ինչ տիտր է անրհաժեշտ իմունիտետի զարգացման համար:
          1. ՊՇՌ-ով հաստատված SARS-CoV-2 հիվանդների մոտավորապես 30%-ի մոտ չեն առաջանում վարակի հանդեպ յուրահատուկ չեզոքացնող հակամարմիններ (Wu et al, չհրապարակված զեկույց, 2020): Տարեց հիվանդների մոտ կարող են զարգանալ ավելի բարձր տիտրեր, քան երիտասարդների մոտ, և տիտրերը կարող են բացասաբար կոռելացվել արյան մեջ լիմֆոցիտների քանակի հետ և դրականորեն՝ արյան Ց-ՌՍ-ի մակարդակի հետ:
          2. SARS-CoV-2 վարակված ռեզուս մակակաների մոտ չեն դիտվել հայտնաբերելի վիրուսային բեռնվածություն կամ վիուսային ռեպլիկացիայի ապացույցներ SARS-CoV-2-ով կրկնակի վարակման պարագայում (Bao et al, չհրապարակված զեկույց, 2020):
          3. Նախահրապարակված հետազոտության շրջանակներում ապաքինված COVID-19 հիվանդների արյան շիճուկը յուրահատուկ կերպով արգելակել է SARS-CoV-2 վարակը in vitro բջջային կուլտուրաներում (Wu et al, medRxiv, 2020 preprint):

       

      Ախտաբանություն

       

      1. Այս բաժինը մշակման փուլում է: